نورپردازی

نورپردازی (  Lighting ) چیست ؟

نورپردازی شاخه ای علمی و تخصصی است که پیرامون چگونگی روشنایی محیط و اجزای موجود در فضا و چگونگی دیده شدن آنها بحث می کند . البته ، از آنجایی که علم نورپردازی در بهتر دیده شدن اشیا و یا دید انحصاری اجزای فضا و در کل ، در حوزه ی زیبایی نیز دخالت دارد ؛ می توان به آن هنر نورپردازی نیز گفت . چند نمونه از حوزه های که ؛ علم نورپردازی و یا مهندسی نور ، در آنها به طور گسترده کاربرد دارد به شرح زیر است .

1-  معماری

2- شهر سازی

3- هنرهای نمایشی

4- عکاسی

5- فیلم برداری

چیزی که در این مقاله مورد توجه است ، بررسی و توضیح علم نورپردازی فضا و مکان است که بیشتر در شاخه ی معماری و شهر سازی مطرح است اگرچه اصول کلی نورپردازی در تمامی شاخه ها یکسان است و می توان گفت هر شاخه با شاخه های دیگر به نسبت قابل توجهی همپوشانی دارند.

انواع نورپردازی از دیدگاه پایه

 1- تامین روشنایی

اولین چیزی که در امر نورپردازی اهمیت دارد و بایستی توجه ویژه ای به آن داشت ، تامین روشنایی فضایی است که قصد داریم آن را نورپردازی کنیم . این مقوله اگرچه ساده به نظر می رسد ولی چنانچه قرار باشد به صورت اصولی و استاندارد پیاده سازی شود نیاز به دانش و تخصص کافی در زمینه ی روشنایی و نورپردازی است . به عنوان مثال زمانی که می خواهیم یک فضای یک کتابخانه را تامین روشنایی کنیم بایستی ابتدا بدانیم که برای کتابخوانی چشم ما به چه میزان نور تیاز دارد که آسیبی به آن نرسیده و نیز خسته نشود ؛ همینطور بایستی بدانیم که رنگ و جنس محیط چگونه یاشد که میزان بازتاب نور از سطوح مختلف به چشم ایجاد خیرگی نکند و البته منابع روشنایی مختلف را بشناسیم و بتوانیم بر حسب نیازمندی خود بهترین منابع روشنایی را با دمای رنگ مناسب و میزان شار روشنایی کافی را انتخاب کرده و به کار بریم . نکته دیگری که باید به آن توجه داشت این است که همیشه تامین روشنایی مهمترین فاکتور علم نورپردازی است و نبایستی تحت تاثیر عوامل دیگر از آن چشم پوشی شود و به عنوان مثال نباید فدای امر زیبایی شود .

 2- نورپردازی تزیینی

هدف از نورپردازی تزیینی ، تامین روشنایی فضا نیست اگرچه می توان در این امر موثر باشد . معمولا نورپردازی تزیینی زمانی شروع می شود که تامین روشنایی فضا به صورت کامل انجام شده باشد و هدف آن ایجاد جلوه های زیبا در فضا است و به طور کلی در حوزه زیبایی و هنر گام بر میدارد . گذشته از مکان ها و فضا های خاص که نورپردازی تزیینی به صورت پر رنگ به چشم می خورد مانند ؛ کنسرت های موسیقی و شو های تلویزیونی ، نورپردازی تزیینی حتی در یک اتاق خواب کوچک هم کاربرد دارد و می تواند زیبایی یک فضا را چندین برابر کند .

انواع نورپردازی از دیدگاه نوع نور

 1- نورپردازی با روشنایی های الکتریکی

این نوع نورپردازی همانطوری که از نام آن پیداست ، نورپردازی ای است که برای تحقق آن  از منابع الکتریکی استفاده می شود مانند تمامی لامپ الکتیکی ای که می شناسید . از آنجا که منابع طبیعی روشنایی مانند خورشید تنها در روز وجود دارد و نیز بر حسب سازه های ما همه جا در دسترس نیست حتی در روز و البته انعطاف آن در قدرت و اختیار ما نیست ، بنابراین ، برای تامین نور و لازم هر فضا و نیز تزیین آن مجبوریم که از روشنایی های الکتریکی استفاده کنیم .

 2 – نورپردازی با روشنایی های طبیعی و نور روز

نورپردازی طبیعی قدمتی چندین هزار ساله در جامعه ی بشری دارد . برخلاف تصوری که تنها منبع روشنایی طبیعی قابل استفاده خورشید است و تنها در روز در دسترس است ؛ جالب است بدانید که در مصر باستان معابدی وجود داشته با حفره هایی در سقف آن که با طراحی خاص طوری تعبیه شده بودند که نور چند ستاره را از خود عبور میداده و نقش خاصی را در تالار به وجود می آورده است . البته امروزه منظور از نورپردازی طبیعی ، بیشتر همان استفاده از نور روز است . با توجه به اینکه بیشتر ساعات بیداری و فعالیت انسان در روز است و آدمی در تنها ساعات بیداری  به نور نیاز دارد و البته از آنجایی که تولید روشنایی های الکتریکی و انرژی الکتریکی  شامل هزینه و مصرف انرژی بسیار است ، بنابراین استفاده محض از روشنایی الکتریکی نه تنها مقرون به صرفه نیست بلکه عملا امکان ندارد و البته استفداه بیش از حد از انرژی الکتریکی می تواند آسیب جدی نیز به محیط زیست وارد نماید . از این رو در علم نورپردازی ، نورپردازی طبیعی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و در شاخه معماری بایستی بسیار پر رنگ ظاهر شود تا بتوانیم از این انرژی طبیعی بهترین استفاده را ببریم .

  • انواع نورپردازی از دیدگاه معماری و شهرسازی

 1- نورپردازی داخلی ساختمان

نورپردازی داخلی پرکاربردترین شاخه نورپردازی در حال حاضر است . اولین هدف نورپردازی داخلی ، تامین روشنایی لازم برای هر فضا ، با توجه به کاربری آن فضا است . پس از تامین روشنایی ، نورپردازی تزیینی داخلی آغاز میشود و با اضافه کردن المان های روشنایی خاص در هر فضا ، جلوه های خاصی در فضا ایجاد کرده و زیبایی فضای داخلی را برای زندگی و کار و فعالیت های بهینه  روزانه ، مهیا می سازد.

2- نورپردازی محوطه های باز

محوطه باز می تواند یک استادیوم ورزشی باشد یا پارک محله ی شما و یا حتی حیاط کوچک یک خانه . معمولا محوطه های باز در روز به هیچگونه روشنایی الکتریکی نیاز نخواهند داشت . ولی در شب بر اساس نوع کاربری آنها نیازمند نورپردازی هستند . به عنوان مثال در یک شهر بازی بایستی بدانیم که در محیط از چه روشنایی هایی استفاده کنیم که دمای رنگ مناسبی داشته باشند و حس شادی و نشاط را القا کند و البته از آنجا که در محوطه های باز ما از تابش های بازتابی بی بهره ایم بایستی با شناخت کافی انواع روشنایی ها ، از نمونه های متمرکز آن به کار بریم تا اتلاف روشنایی به حداقل رسیده و نیز هزینه های مصرف انرژی نیز کاهش یابد . در تامین و تزیین روشنایی محوطه های باز ، شناخت و دانش درباره  انواع روشنایی های محیطی ، میزان روشنایی مورد نیاز هر فضا ، ارتفاع و زاویه  نصب روشنایی و … به صورت تخصصی مورد نیاز است که علم نورپردازی آن را پوشش می دهد .

3- نورپردازی نمای ساختمان

نورپردازی نمای ساختمان عموما تنها جنبه تزیینی دارد و برای تامین روشنایی از آن استفاده نمیشود اگرچه می تواند میزانی تامین روشنایی محیطی نیز داشته باشد . نورپردازی نمای ساختمان علاوه بر نیاز به دانش در علم نورپردازی به میزان زیادی نیازمند سلیقه و لطایف هنری می باشد . نورپردازی نمای ساختمان آنقدر اهمیت دارد که می توان گفت ، اگر نورپردازی نمای ساختمان وجود نداشته باشد ، معماری و طراحی نمای آن عملا هیچ اهمیت و زیبایی ای ندارد . چرا که ظرافت های طراحی و معماری نمای ساختمان تنها با نور دیده میشود .

خلاصه

نورپردازی شاخه ای علمی و تخصصی است که پیرامون چگونگی روشنایی محیط و اجزای موجود در فضا و چگونگی دیده شدن آنها بحث می کند